ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း Lida သၢမ်ဢၼ် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၼႄ တၢင်းၵိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵူႊမိူင်းမိူင်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်မႃး တိုဝ်ႉတၢင်းမႂ်ႇ တႃႇလွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵူႊမိူင်းမိူင်း ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ

တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 7 ထိုင် 10/12/2022 ၼႆႉ ပၢင်ၼႄၶူဝ်းၶွင် ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵူႊမိူင်းမိူင်း ဝဵင်းႁူႇၸီႇမိၼ်ႇ လႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ တီႈႁူင်းႁေႃ ပၢင်ၵုမ်လူင် လႄႈ ပၢင်ၼႄၶူဝ်းၶွင် ၵူႊမိူင်းမိူင်း ဝဵင်းသၢႆၵူၼ်ႇ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၶဵင်ႇတၢင်ႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ သုင်သုတ်း ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ် ၵၢတ်ႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ တၢင်းၵိၼ် ဢေးသျႃး ဢၼ်မီး ၶေႃႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇ တႃႇၵွင်ႉသၢၼ် ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၢႆးၸၢင်ႊ တၢင်းၵိၼ် လႄႈ ၼမ်ႉမၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပၢႆးၸၢင်ႊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇ။ ၶမ်ႇပၼီႇ ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် လုပ်ႇသၼ်လင် ၶမ်ႇပၼီႇ ပၢႆးၸၢင်ႊ ၸၼ်ႉသုင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၶမ်ႇပၼီႇ သၼ်ႇတႃႇလီႇတႃႇ ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း ၶွမ်ႇပၼီႇ (ဝၢႆးၼႆႉ တေႁွင်ႉဝႃႈ သၼ်ႇတႃႇလီႇတႃႇ ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း) ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပၢင်ၼႄၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၼႆႉသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၶွင် ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် မိၵ်ႈမၢႆ "ၶျၢင်းယွၼ်ႇ" ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇ ယွင်ႈယေႃး ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ၼႂ်းဝၼ်းထီႉ 2019 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၼႄၶူဝ်းၶွင် တင်းၼမ် လၢတ်ႈဝႃႈ တေလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

လႆႈႁူႉဝႃႈ လွင်ႈလူဝ်ႇ ၵၢတ်ႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇပၢင်ၼႄၶူဝ်းၶွင် ပွၵ်ႈၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၾိင်ႈထုင်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 85% ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵႃႊၶၼ်ၶူဝ်းဢွၵ်ႇ 70% လႄႈ GDP 25% ပဵၼ်မိူင်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶဝ်ႈသၢၼ် ယႂ်ႇသုတ်း တီႈႁႃႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ လွင်ႈတုၵ်းယွၼ်း တႃႇၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း မီးလွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ပၢႆးၸၢင်ႊ လႄႈ ၶႄႇ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶိူင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇတၢင်းၵိၼ်ၶႄႇ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶိုၵ်ႉတွၼ်း လႄႈ ၵႃႈၶၼ်ဢေႇလႄႈ လႆႈၸႂ် ၽူႈတၢင်တူဝ် ဝႅတ်ႉၼမ်းၶဝ်။ ၵမ်းၼႆႉ ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း ဢႃႇမတ်ႉသထရွၼ်ႇ သၢမ်ဢၼ် ဢၼ်မီးပၢႆးၸၢင်ႊ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင် ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၶဝ် တႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပၢင်ၼႄ ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း လွင်ႈတုၵ်းယွၼ်း ၵၢတ်ႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း လီလီၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းလီ တႃႇတေ ႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈ လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်း ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၶႄႇ တင်း ၵၢတ်ႇမိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း ထႅင်ႈပွၵ်ႈ႞။

ပၢမ်ႉၼမ်ႉ Lida သၢမ်ဢၼ်ၼႆႉ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ဝႅတ်ႉၼမ်းၶဝ် တေၸၢင်ႊလႆႈၸႂ် ဢိင်ၼိူဝ် ပၢႆးၸၢင်ႊ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႊ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈ တင်း လွင်ႈၾူၼ်တူၵ်း ၶမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ပၢမ်ႉၼမ်ႉ Lida သၢမ်ဢၼ် လႆႈမႃး ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1995 ၼၼ်ႉသေ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း Sandai Lida ၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး လႄႈ ၶိုၼ်းႁဵတ်းၶိုၼ်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 20 ပီႊလိူဝ်လိူဝ်ယဝ်ႉသေ မီးႁူင်းၵၢၼ် ဢၼ်ႁူမ်ႈပွင်း လွင်ႈဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈ၊ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပၢႆးသၢႆႊလႄႈ ပၢႆးၸၢင်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ႁႅင်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ၊ 200,000 ပၢမ်ႉၼမ်ႉ လႄႈ ၶိူင်ႈၶူဝ်း လႄႈ ၶိူင်ႈၶူဝ်း တၢင်ႇၸိူဝ်း ၶူဝ်းၶွင်မၼ်း ၶၢႆၵမ်းသိုဝ်ႈ တီႈလၢႆလၢႆမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႂ်းမိူင်းရသျႃး လႆႈၵေႃႇတင်ႈ ၼႅၵ်ႉဝွၵ်ႉ ၽႄႈတိူၼ်း ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈလိူဝ်ၵဝ်ႇ ၵူၺ်းၵႃႈ တင်း ဢိၼ်ႇတိယ လႄႈ တၢင်ႇမိူင်း မီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆပီႊ ၵေႃႈ တူင်ႉၼိုင် တုမ်ႉတွပ်ႇ ၶႄႇ "သၢႆၶႅၼ် လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်း" လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်း ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ an ဝႅတ်ႉၼမ်း ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လွင်ႈတၢင်းလၢႆလွင်ႈလႄႈ ၶိူင်ႈပၢမ်ႉၼမ်ႉ Armstrong သၢမ်ဢၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးၼႄ လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ် "online + offline" သေ ၽူႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၶဝ် လႆႈမိုတ်ႈၵိုဝ်း လႄႈ သပ်းလႅင်းၼႄ ၶူဝ်းၶွင် ၶွမ်ႇပၼီႇ လႄႈ ပၢႆးၸၢင်ႊ တီႈၼၼ်ႈ တီႈၼၼ်ႈ လႄႈ လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ် ၼိူဝ်ဢွၼ်ႊလၢႆႊ ၼႂ်းၵႄႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းမိူင်း လႄႈ ၵူၼ်းသူၼ်ၸႂ် ၼႂ်းၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ လႄႈ လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း ဢၼ်လဵဝ်ၵွႆး၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဝႄႈလႆႈ ၽေးၶဵၼ်တင်းၼမ် ၼႂ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵူႊမိူင်းမိူင်းသေ ၼႄပၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း လီႊတႃႇ သၢမ်ဢၼ် တႃႇပုၼ်ႈၽွၼ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၶွမ်ႇပၼီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် မိူင်းၶႄႇ လႆႈပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် ႁူဝ်ၶေႃႈမႂ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် “ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ” ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈဢၼ် ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း လီႇတႃႇ သၢမ်ဢၼ် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၼႂ်းပၢင်ၼႄၼႆႉ မၼ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း ၶေႃႈၵမ်ႉထႅမ် လႄႈ ၶေႃႈတၢင်ႇလဝ်ႈ ၶွင် ပိူင်ၾၢင် ၸၼ်ႉသုင် မိူင်းၶႄႇ တႃႇ ၶမ်ႇပၼီႇ ၵမ်ႈၼမ်သေ ပိုတ်ႇပၼ် တိုဝ်ႉတၢင်း လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းမႂ်ႇ တႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်းၶႄႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဝၢႆးသေ ၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ တၢင်းပဵၼ် ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇဝၢႆးရၢတ်ႉၸ် ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်းၼႃႈမႃး သၼ်ႇတႃႇလီႇတႃႇ ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း တေသိုပ်ႇယိပ်းၵမ် တၢင်းႁၼ်ထိုင် "ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ" သေ ၸွႆႈထႅမ် ႁႂ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လူတ်းယွမ်းလႆႈ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လူၺ်ႈ လွင်ႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢဵၼ်ႁႅင်း ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် လႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁႅင်းဢွၼ်ႇ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပၢမ်ႉၼမ်ႉမၼ်း တႃႇတေ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်တင်း ၶမ်ႇပၼီႇ တင်းၼမ် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ တႃႇတေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်းၶႄႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶၢဝ်းယၢဝ်း။